… từ khi mới ra đời người ơi, mẹ hiền ru những câu xa vời…
(Phạm Duy)

“Thật là một cái không xong xinh đẹp ngu ngốc, chẳng lẽ ngươi liền hảo này một ngụm ?”

Thưa quý độc giả, câu trong dấu kép ở trên là tựa của một chương tiểu thuyết lấy trên Wiki dịch tiếng Hoa. Xin hỏi bạn có hiểu gì không ?

Thế giới truyện Tàu trên mạng có rất nhiều truyện được dịch nửa tự động nửa sửa tay như vậy. Khi lên cơn ghiền, người ta chịu cạp cạp gặm gặm thứ văn máy như thế này để rồi mưa dầm thấm đất, nó dần dần đi luôn vào cuộc sống thường ngày. Tôi từng đọc một anh chỉ cho người ta cách luộc gà sao cho ngon trên mạng xã hội. Văn của ảnh cũng kỳ cục quái đản như câu trích trên, người ta vẫn đọc, vẫn bình luận thản nhiên như không, chẳng chê trách điều gì.

Tôi nghĩ thực ra là đọc nhiều quen tai, thấy nhiều hết chướng. Tỷ dụ như trên mạng xã hội, chữ ship và order hầu như thay thế hoàn toàn tiếng Việt; hoặc từ chỉ loại và danh từ gán ghép lộn xộn với nhau : chiếc em bé, con xe, con tủ lạnh, quả đầu, quả đường hầm… Trong giới đàn tranh, chúng ta có bé đàn, em đàn, chiếc rì viu, tiền nhạc sơn … Đó là chưa kể tới hiện tượng tiếng, chữ của miền này và miền kia pha trộn hỗn tạp, nghe rất lạ lùng.

Môn đàn tranh thực ra không hề xa lạ với người Việt chúng ta vì chúng ta cũng có đàn tranh. Tuy chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa, nhưng ngôn từ trong các sách vở dạy đàn tranh Việt Nam từ xưa đến nay rất gần gụi dễ hiểu. Chúng ta gọi cầu đàn, tức cái chỗ vồng lên như cây cầu, chứ không phải là “tiền nhạc sơn”; hoặc kêu “vê dây” chứ không phải là “diêu chỉ”… Nay làm phụ đề các giáo trình dạy đàn tranh Trung Quốc, tôi cũng muốn noi theo gương xưa, ráng hết sức viết sao cho trong sáng dễ hiểu.

Bởi vậy nên :

• – Nếu cần, tôi sẽ chỉ viết “cổ tranh” chứ không viết “guzheng” vì đánh vần theo lối a bờ cờ, lờ sờ mờ thì sẽ thành “gu deng” a-na-mít nghe nó ngọng nghịu quái dị vô cùng. Đây là lối phiên âm bằng chữ La-tinh của người Trung Quốc mà ngày đầu tiên đi học tiếng Hoa người ta sẽ dạy cho bạn cách ráp vần để phát âm. Rốt cục, đọc đúng như người Trung Quốc thì âm nghe ra giống giống như tiếng Việt. Bởi vậy mới gọi là âm Hán Việt. Có sẵn rồi thì cứ thế mà xài thôi, mắc gì phải bẹo lưỡi ngọng nghịu làm chi cho vừa quái dị vừa tội cái miệng mình ?
  – Cũng theo đó các ngón đàn sẽ không được ghi theo phiên âm tiếng Trung như Tuo, Pi, Gou, Tuo mà sẽ ghi theo âm Hán Việt là thác, phách, câu, mạt… Hoặc như “Bà âm” sẽ viết thành “Hợp âm rải” như cách người ta học guitar.
  – Người Hoa có cách gọi đậm bản sắc văn hóa của họ. Thí dụ như “tiểu toát”, “đại toát”, dịch ra thì thành bốc lớn, bốc nhỏ; nhóm lớn nhóm nhỏ. Đây thực ra là cách đàn song thanh thôi, trong đàn tranh Việt Nam cũng có. Thế nên khi làm phụ đề tôi ghi thẳng song thanh Sol – Đô quãng 4; khỏi bốc hay toát, tiểu với đại chi cho rối óc.
  – Tương tự như vậy về nốt, tôi cũng viết theo cách mà chúng ta vẫn gọi đơn giản từ trước tới nay, thí dụ như nốt móc đơn, nốt móc kép chứ không phải là “bát phân âm phù”, “thập lục phân âm phù”. Riêng về phần nhạc lý, bạn có gì thắc mắc xin để lại tin nhắn, trong khả năng của mình, tôi biết gì sẽ nói hết.
  – Vân Vân…

Để tiện cho các bạn tra cứu, trong mỗi bài học, tôi đều ghi tên bằng chữ Hán, bính âm (tức phiên âm của người Trung Quốc bằng chữ La Tinh), âm Hán Việt, nghĩa của từ nếu khó hiểu. Còn trong văn viết hay văn nói, tôi sẽ linh động diễn dịch chuyển đổi tùy theo ngữ cảnh. Giống như trong truyện dịch, tranh cãi giữa cái gọi “thuần Việt” với văn phong convert lâu nay vẫn là chuyện không có hồi kết. Như tôi đã nói ở trên, dù có khập khiễng thì chẳng qua là vấn đề đọc nhiều quen tai, thấy nhiều hết quái mà thôi. Bạn có thể góp ý trên tinh thần học thuật, hoặc chướng mắt quá thì đóng trang khỏi đọc vậy.

Ngoài ra, dù là giáo trình nào thì tất cả đều có bài “Sông Lưu Dương”. Đây là bản nhạc có trong danh mục thi kiểm tra trình độ ở Trung Quốc. Duy trong blog này, tôi sẽ làm bất cứ cái gì liên quan đến bài “Sông Lưu Dương”. Giai điệu dân gian vốn rất đẹp nhưng nó được dùng để viết lên lời ca suy tôn ông Mao Trạch Đông, cố lãnh tụ của Trung Quốc. Trong quá khứ, ông Mao và các cộng sự của mình có ảnh hưởng rất lớn đến Việt Nam ta. Thí dụ như cải cách ruộng đất ở nước ta được tiến hành ra sao là nhờ có sự hướng dẫn tận tình của các cố vấn Trung Quốc; hay như trong công cuộc giải phóng miền Nam, cũng nhờ một phần nước láng giềng này tài trợ tiền của, súng ống đạn dược mà chúng ta thống nhất đất nước nhưng trong lúc giúp đỡ thì đi ngang qua mấy cái đảo ngoài khơi, họ thuổng luôn của ta, rồi sau này chửi ta ăn cháo đá bát, ý nói giúp đỡ biết bao nhiêu mà lấy có mấy cái đảo la ó um sùm. Trong con mắt tôi, sơ sơ vậy thôi chứ máu xương chất chồng như núi, nay đi suy tôn một người từng có ảnh hưởng gián tiếp tới đau thương ấy, thực khó mà nuốt trôi. Ở Trung Quốc, ai mà không biết bài này gắn liền với lời ca tôn kính lãnh tụ “mặt trời hồng”. Tôi thích Trung Hoa xưa chứ nhạc nịnh thì xin miễn. Không biết người Việt ta ngồi đàn bài này trước người Trung Quốc để thi kiểm tra trình độ có bị họ chê cười hay không ? Bên cạnh đó, tôi cũng biết có nhiều người có tư tưởng mang ơn vì những gì họ giúp ta, hiện tại hai nước vẫn là hảo huynh đệ, 4 tốt 16 chữ vàng đó thôi. Vậy thôi, 9 người 10 ý, đây coi như là tín ngưỡng đi. Ở trên mạng hiện tại bài này rất phổ biến, bạn muốn học sẽ có nhiều người Việt sẵn lòng dạy bạn ! Đừng lo mất mát !