Nội dung chính của bài là kỹ thuật đánh ngón trỏ, đặc biệt học luôn cả chơi bằng tay trái và tay phải. Không chỉ dừng lại ở đó, cô Lý còn hướng dẫn thêm một số ngón đàn khác như liên mạt, vê dây và các kiến thức nhạc lý dành cho người mới học.

Dưới đây là phần tóm lược nội dung chính bài học để các bạn dễ theo dõi và ôn tập trong quá trình luyện đàn.

Tìm hiểu chữ Mạt – 抹

• Trung văn : 抹
• Bính âm : mǒ
• Âm Hán Việt : Mạt
• Ký hiệu : \

Chữ “Mạt” có nhiều nghĩa : Xóa, bôi bỏ, lau, chùi, trừ khử, trát (vữa, hồ,…). Ngoài ra, đối với người học đàn, nó còn có nghĩa là khảy dây bằng ngón trỏ hướng vô trong. Thí dụ, trong bài “Tỳ bà hành” của Bạch Cư Dị có câu như sau :

輕攏慢撚抹復挑,
初為霓裳後六么
Khinh lũng mạn niên mạt phục khiêu
Sơ vi Nghê Thường hậu Lục Yêu

Dịch nghĩa :
Nắn nhẹ nhàng, bấm gảy chậm rãi rồi lại vuốt, lúc đầu là khúc Nghê Thường, sau đến khúc Lục Yêu..

Phan Huy Thực dịch thơ :
Ngón buông, bắt khoan khoan dìu dặt,
Trước Nghê thường, sau thoắt Lục yêu.

Trong tiếng Việt ta, chữ “mạt” còn thông dụng trong đời sống hằng ngày qua lối nói “nghèo mạt rệp”, hay như “mạt sát” (tức xóa sạch, sổ toẹt, nói lời ác nghiệt làm cho mất hết phẩm cách của người khác). Các bạn xem thế thì biết từ nghĩa gốc cho ra nghĩa bóng là vậy ha.

Trên đây Sweet có để bính âm của chữ 抹 để các bạn dễ tra cứu. Đây là lối phiên âm của người Trung Quốc, có nguyên tắc phát âm riêng. Xin đừng đọc ráp vần như tiếng Việt, nghe sẽ trọ trẹ, ngọng nghịu, kỳ cục vô cùng ! Để biết kỳ cục ra sao, xin đọc tiếng Anh, tiếp Pháp theo kiểu đánh vần của ta là biết.

Tóm lược nội dung bài học

Trong vidéo dưới đây, cô Lý có nói tới hai tập tài liệu : một là để học trên lớp, hai là để tập thêm ở nhà. Phần tài liệu này, các bạn có thể xem ở đây.

Ngoài ra, như đã giới thiệu ở bài trước, các bạn cũng có thể tham khảo thêm sách qua cuốn “Cổ tranh cơ bản công giáo trình: Toàn kỹ pháp huấn luyện 60 quan” (古筝基本功教程: 全技法训练 60关). Bìa sách và mục lục giới thiệu ở đây.

1. Kỹ thuật đánh ngón trỏ

Mở đầu bài học, cô Lý giới thiệu sơ lược về giáo trình, kế đến là dạy về kỹ thuật đánh ngón trỏ theo kiểu giáp như sau :

• Vị trí ngón cái : Để làm điểm tựa, ngón cái tay phải chống lên dây Sol 5, cách cầu đàn một khoảng bằng chiều ngang lòng bàn tay; ngón cái tay trái chống lên dây Sol 5 một chấm dưới, cách cầu đàn hai thốn (khoảng bằng bề rộng bốn ngón tay). Ngón cái phải nghiêng 45° so với dây đàn, chứ tỳ bẹt đầu ngón lên dây. Hổ khẩu (phần cong giữa ngón cái và ngón trỏ nhìn giống như miệng cọp) luôn giữ khum khum, nắm hờ phân nửa, để tạo sức đỡ.
• Vị trí và cách đánh ngón trỏ : Ngón trỏ để sẵn lên dây Rê 2, vuông góc với dây đàn, đầu móng không tiếp dây quá sâu. Ngón giữa tì vào ngón trỏ để tránh sau này bị đau gân. Lúc bật dây thì đầu ngón trỏ phải đi xéo ngón cái để tránh bị đụng. Ngay khi vừa bật dây xong thì ngón trỏ, ngón giữa, ngón áp út và ngón út cũng cùng lúc thu lại, hướng vô lòng bàn tay, khớp gốc ngón trỏ cũng phải gập theo. Khảy dây xong nhớ thả lỏng.
• Chuyển động của cánh tay : Chú ý không giựt cánh tay ra sau khi đánh.
• Thủ hình tay trái : Tương tự như tay phải, nhưng thấp hơn một quãng 8.
• Tiêu chuẩn chấm đạt : Lúc diễn, ngón tay phải mềm mại, không được gồng cứng.

2. Liên mạt – 连抹 – Lián Mǒ

Trong phần này, cô Lý giới thiệu kỹ thuật liên mạt, tức để đầu ngón trỏ trượt trên nhiều dây kề nhau, từ một nốt chỉ định cho tới nốt cao hơn. Ngón đàn này có nét tương đồng với “Quát tấu – 刮奏 – Guāzòu), hay glissando trong nhạc phương Tây.

Trong đàn tranh Việt Nam, chúng ta gọi ngón đàn này là ngón “Á”, có thể chơi bằng ngón trỏ hoặc ngón cái. Tùy vào cách diễn tấu và sự cảm thụ của người nghe mà chữ Á này tựa như một chuỗi cười, có khi lại như một tiếng thở dài, hoặc như tiếng nước chảy, suối reo… Ngoài ra, các bạn còn có thể tham khảo thêm bài dạy “Hoa chỉ – 花指” do cô Tống Tâm Hinh hướng dẫn trong giáo trình “Lớp học online 365 ngày”. Đây cũng là một kiểu ngón “Á” theo như cách gọi trong đàn tranh Việt Nam.

Chú ý : Khi diễn “Liên mạt”, xin trượt thẳng ngón trên các dây, không đi ngón vòng vèo, xiên xẹo.

Trong khi làm phụ đề và viết blog, ngoài việc để tên ngón đàn bằng âm Hán Việt, thì về sau để tránh lặp từ, Sweet sẽ gọi bằng ngón Á.

3. Vê dây

Về kỹ thuật vê dây, trong bài đầu tiên này cô Lý chỉ hướng dẫn nguyên tắc cơ bản : Cổ tay lắc qua lắc lại đều đặn mềm mại linh hoạt, tự nhiên như như khi ta vẫy chào ai đó. Đây mới chỉ là bước tập chuyển động cổ tay cho quen. Dần dần trong các bài sau cô sẽ nói kỹ hơn.

4. Nhạc lý cơ bản

Ngoài việc hướng dẫn các ngón đàn, cô Lý còn dạy thêm một số kiến thức nhạc lý dành người mới học. Trong đó có các điểm như sau :

• Nốt tròn, nốt trắng và nốt trắng có chấm dôi.
• Trường độ của nốt nhạc và cách đếm nhịp phách.
• Dấu vạch tăng trường độ.
• Vạch nhịp, vạch kép kết bài và dấu hồi đoạn.
• Nhịp 3/4 và nhịp 4/4.

Riêng về nốt tròn, đoạn clip trên Youtube như Sweet đã dẫn ở trên hình như bị thiếu một phần minh họa : Coi không thấy khuôn nhạc năm dòng kẻ đâu hết. Phần này có thể làm một số bạn chưa từng học qua nhạc cụ bao giờ bỡ ngỡ, nhưng nó không khó lắm. Bạn có thể để lại tin nhắn hỏi mình hoặc tìm hiểu thêm trên mạng.

5. Bài tập về nhà

Cuối giờ học, cô giao 2 bài “Chính định” và “Cung Thương Giốc Chủy Vũ”. “Chính định” dùng để luyện tai nghe, cảm thụ cao độ của nốt nhạc và tiếng ngân của nó. Còn “Cung Thương Giốc Chủy Vũ” thì để luyện xướng âm, hát đúng cao độ của từng nốt nhạc.

Các bạn nên xem kỹ phần hướng dẫn trong vidéo, kết hợp với tài liệu của giáo trình và tự ghi chép những điểm cần lưu ý trong quá trình luyện tập nghen.

Vidéo bài học

Chúc các bạn học đàn vui vẻ và càng ngày càng tiến bộ.

Xem danh sách các bài học trong giáo trình “Tự học guzheng online với cô Lý Uyển Nhất – Giáo trình “Kỹ thuật cổ tranh qua 60 ải”” →